سفر به نخجوان ،سرزمین به یغما رفته!!
تاريخ روابط خارجي ايران با ديگر كشورها شاهد فراز و نشيب هاي فراواني بوده و اين روابط تاثيرات فراواني را بر اوضاع و احوال ايران گذارده است.
با نگاهی به گذشته، شاهد تجاوزهای آشکاری به کشورمان هستیم که بخش وسیع و حاصلخیز اراضی کشورمان بر اثر خیانت انگلیس و بی کفایتی حاکمان وقت و طبق معاهده ننگین «گلستان و ترکمنچای» در اختیار دولت غاصب واستعماری روس قرار گرفت.
جمهوری نخجوان بخشی از این مناطق است که جز خاک ایران بوده است که به همراه دیگر بخشها بر اساس قرار داد ترکمنچای از ایران جدا شده است .
این موضوع همواره فکر من را به خود مشغول داشته است . لذا تصمیم گرفتم با تعدادی از دوستان همفکر خود سفری به سرزمین های به یغما رفته داشته باشم از نزدیک این مناطق را دیدن نمایم.
لذا اواخر هفته گذشته از طریق مرز جلفا وارد پاره جدا شده از سرزمین میهن عزیزمان یعنی جمهوری خودمختار نخجوان شدیم .
برای سفر به نخجوان اگر تابعیت ایران را داشته باشید احتیاج به ویزا نخواهید داشت. بعد از عبور از مرز، تاکسیها منتظر شما هستند تا شما را به نخجوان برسانند. فاصلهی نخجوان تا مرز جلفا تنها ٤٠ کیلومتر است، جادهها هم از امنیت بالایی برخوردارند .
در بدو ورود به نخجوان کمترین احساس غریبی نکردیم ، گویی پا به خاک بخش دیگری از ایران گذاشته ایم که مردمی خونگرم و مهمانواز دارد. آنسوی مرز با راننده تاکسیی به نام محمد آشنا شدیم و قرار شد در مدتی که در منطقه خودمختار نخجوان هستیم ایشان هم به عنوان راننده و هم راهنما با ما همراه باشد.درنگاه اول صداقت و یگرنگی در او مشاهده کردیم به همین لحاظ کاملا به او اعتماد کردیم و وسایل و امکاناتمان در طول سفر در اختیار ایشان بود.
اما جمهوری خودمختار نخجوان بخشی ازجمهوری آذربایجان می باشد که مرکز آن شهر نخجوان است.
این جمهوری خودمختار درجنوب قفقاز و شمال رود ارس واقع شده و از شمال و مـشرق مــحدود بــه جــمهوری ارمنستان از جنوب محدود بــه ایران و از غرب محدود به ترکیه است. طول مرزهای این جمهوری با «جمهوری ارمنستان» ۲۲۴ کیلومتر، «جمهوری اسلامی ایران» ۱۶۳ کیلومتر و «جمهوری ترکیه» ۱۲ کیلومتر است.
مساحت این جمهوری خودمختار ۵۵۰۰ کیلومتر مربع و شمار اهالی آن در سال ۲۰۰۱ میلادی تقریباً بالغ بر ۴۰۰ هزار نفر تخمین زده شدهاست
در واقع کشور ارمنستان مابین آذربایجان و نخجوان واقع شده است و بخاطر جنگ قره باغ بین ارمنستان و آذربایجان راه زمینی از طریق ارمنستان به آذربایجان بسته می باشد .
از دست رفتن قفقاز و جدا یی مسلمانان آذری ساکن در شمال ارس از ایران ، اگر چه در عالم واقعیت رخ داده است ، اما مسلم است که ایرانیان بخصوص آذریهای ایرانی ، هرگز و هرگز قفقاز و بخصوص آذریهای قفقاز را فراموش نکرده اند و پیوسته در آرزوی پیوستن مجدد مناطق جدا شده طی عهدنامه های گلستان و ترکمنچای به ایران لحظه شماری می کنند.
هرچند سالهاست که از انقراض نظام پادشاهی ترکان قاجار در ایران و انعقاد قراردادهای «گلستان و ترکمنچای» میگذرد، اما هنوز هم ملت ایران به ویژه آذربایجانیها تاوان امضای این قراردادهای ننکین را پس میدهند. ستمی که ترکان قاجار و تجاوزگران تزار در حق ملت ایران و بخصوص آذربایجانیها روا داشتند، از چنان عمق و وسعتی برخوردار است که گمان نمیرود گذشت زمان زخمهای ناشی از این ستم تاریخی را التیام بخشد.
با امضای عهدنامههای گلستان و ترکمنچای، نه تنها بخشهای عظیمی از خاک ایران به روسیه منضم شد، بلکه حتی طبق عهدنامة ترکمنچای، میلیونها سکه زر ناب به عنوان غرامت جنگی از دسترنج مردم آذربایجان ایران به روسها پرداخت شد. در سرزمینهای جدا شده از خاک ایران نیز ستمهای دهشتباری در حق مسلمان توسط تزارهای روس اعمال شد.
همانطور که گفته شد،در حال حاضرجمهوری خود مختار و شیعه نشین نخجوان جزو خاک جمهوری آذربایجان و درقوانین کشوری و ملیت و فرهنگ تابع مرکز(باکو) است. اما در پی سرگذشت غم انگیزتاریخی و تجاوز ارمنستان به پشتیبانی کشورروسیه در اوائل قرن بیستم، این جمهوری کوچک و خود مختار از ترکیب جغرافیایی آذربایجان جدا شد و ارمنستان در بین جمهوری آذربایجان و جمهوری خود مختارنخجوان فاصله انداخت .
افسانهها میگویند نخجوان را حضرت نوح ساخته، ظاهراً کشتی ِ نوح قبل از به گل نشستن در آراراتِ ارمنستان، در اِلانداغِ نخجوان در هم شکسته بود!...
نخجوان در قرن دوازده میلادی یکی از سه پایتخت سلسلهی اَتابی بود، این سلسله حتی غرب ایران را هم در کنترل داشتند و یکی از قدرتهای زمان خود به حساب میآمدند. در قرون وسطی نخجوان تبدیل به یک مرکز تجاری مهم و پررونق شد و در قرن ١٨ میلادی تبدیل به یکی از مهمترین خاننشینهای آذری شد. در قرن بعدی، در جنگ بین ایران و روسیه براساس معاهدهی ترکمنچای از ایران جدا شد. آذربایجان طی سالهای ١٩١٨ تا ١٩٢٠ مستقل از شوروی بود و از باکو تا نخجوان گسترش یافته بود، اما بعدها در زمان زمامداری لنین اوضاع تغییر کرد، او استان زانگزور را به ارمنستان داد و برای همین نخجوان از بقیهی آذربایجان دور افتاد. در ١٩٢٤ نخجوان جمهوری خودمختار سوسیالیستی اعلام شد. در ژانویهی ١٩٩٠ هنگامی که اولین ترکها در ساختار اتحاد جماهیر شوروی نقش میبست نخجوان به طور رسمی از اتحاد جماهیر شوروی اعلام استقلال کرد اما چندی بعد به جمهوری آذربایجان ملحق شد و هماکنون بخشی جدایی ناپذیر اما دور افتاده از آذربایجان به حساب میآید.
مشاهدات اجمالی سفر:
قرار شده راننده مستقیما ما را به منطقه بازار نخجوان ببرد. در ابتدای ورود به شهر در اولین میدان آن مجسمه قهرمان آذری " کوراوغلو " شمشیر به دست سوار بر اسب خود نمایی می کند.
پس از طی مسیر کوتاهی به منطقه بازار نخجوان می رسیم .بازار مهمترین جاذبهای است كه همهی ما ایرانیان را در هنگام سفر به سوی خود میكشاند، خرید است كه حتی به خاطر خرید و لو كالایی بیارزش، حاضریم از برنامههای بازدید خود كه خاطراتی فراموش نشدنی و غیر قابل تكرار به شمار میآیند، بگذریم، ، بازارهای نخجوان مملو از كالاهای ساخت تركیه، چین و ایران و بعضاً روسی است. گرچه دیدار از این بازارها فقط برای یك بار، خالی از لطف نیست.
بازار ۵۷، بازاری روباز است كه غرفههای آن در مساحتی كوچك و بزرگ در كنار هم قرار گرفتهاند ، چندین مسیر موازی و منقطع در این بازار وجود دارد كه در طرفین آن غرفهها قرار دارند، این بازار روزانه به جز یكشنبهها از ساعت ۹ الی ۱۴ باز است و در آن، انواع و اقسام كالاها به فروش میرسد. نظیر لوازم خانگی منزل، لوازم برقی، انواع پوشاك، كیف و كفش، شیرینیجات و شكلات و تنقلات، مواد غذایی، خرده ریز، طلا و جواهر كه در دكههای بسیار ساده و ابتدایی با طرحهای قدیمی و با عیار پایین به فروش میرسد. در فضای بیرونی و در مجاورت آن بازار سرپوشیده میوه، سبزی و صیفیجات قرار دارد. روبروی بازار ۵۷، چندین مغازه كه بیشتر عرضه كنندهی انواع نوشیدنی هستند، نیز فعالیت دارند. چانه و تخفیف در این بازار رواج فراوان دارد.
مركز تجارت، ساختمانی است عریض و طویل با نمایی صورتی رنگ كه در بالای آن هتل تجارت قرار گرفته است، این مركز به صورت یك پاساژ در دو طبقه قرار دارد، در حقیقت این مكان بازار مدرن و نسبتاً گران نخجوان به شمار میآید كه در مغازههای آن انواع پوشاك، كیف و كفش، لوازم منزل و لوازم برقی، مبل، پرده، تنقلات و مواد غذایی عرضه میشود، سلمانی و كافیشاپ، غرفه تلفن راه دور، صرافی و … از دیگر غرفههای آن محسوب میشود.
مهمترین دیدنیِ نخجوان مقبره مومنه خاتون است که در واقع یک برج هشت ضلعی آجری است و تا حدود زیادی نماد شهر هم محسوب میشود. موزهی قوچهای سنگی، موزه فرش، موزهی حیدر علیاف رییسجمهور پیشین توجه بازدید کنندگان را به خود معطوف می کند.
در پایان سفر به پیشنهاد راننده و راهنما تصمیم گرفتیم در مسیر باز کشت به کشور،از سایر اماکن از جمله منطقه ای موصوم به اصحاب کهف بازدیدی داشته باشیم .
غار اصحاب كهف یكی از مهمترین دیدنیهای نخجوان به شمار میآید كه در ۱۸ كیلومتری آن شهر و ودر نزدیکی مرز ایران قرار گرفته است، این غار در انتهای یك جادهی باریك كه از جادهی اصلی جدا میشود قرار دارد.
در سر جادهی فرعی یك یادمان بزرگ سیمانی به رنگ سفید كه بر پایههای صورتی استوار است، قرار دارد كه بر روی آن به روسی نوشته غار اصحاب كهف، برای رسیدن به انتهای غار باید از پلههای بسیاری که بعضاً صعبالعبور بودند گذر میكردیم، در میانه راه یك نمازخانه و چند قبر متبرك قرار دارد، اهالی بومی اعتقاد زیادی به متبرك بودن این مكان دارند.
